7 năm 'HER TEAM': Hành trình giữ lửa bóng đá nữ Nhật Bản từ những bước chạy không ai để ý

Tôi đứng ở rìa sân JFA Dream Field, nơi những cô gái tuổi trung học cơ sở đang tập trung thành vòng tròn. Điều tôi chú ý không phải là những đường chuyền, mà là cách các em đặt chân lên mặt cỏ tự nhiên. Có em cúi xuống chạm tay vào thảm cỏ trước khi trận đấu bắt đầu - một cử chỉ nhỏ mà tôi đã thấy ở những cầu thủ chuyên nghiệp kỳ cựu nhất. Cỏ vẫn xanh, kể cả khi không ai nhìn. Và ở đây, giữa một buổi sáng tháng Chín, tôi nhìn thấy điều mà 7 năm qua dự án HER TEAM của Liên đoàn bóng đá Nhật Bản (JFA) và adidas đang âm thầm gieo xuống: một môi trường để những cô gái 12-15 tuổi có thể tiếp tục chơi bóng.

Bối cảnh rất đơn giản nhưng gai góc. Tại Nhật Bản, tỷ lệ bỏ bóng đá ở nữ giới khi bước vào trung học cơ sở lên tới khoảng 20%. Con số này phản ánh một khoảng trống cấu trúc: ở tiểu học, bóng đá thường là môn chơi chung giữa nam và nữ, nhưng khi lên trung học cơ sở, hệ thống câu lạc bộ trường học bị phân tách theo giới tính, và nhiều em nữ không tìm được nơi để tiếp tục. Dự án HER TEAM, khởi động từ năm 2026, đã tạo ra 102 đội bóng trên khắp 37 tỉnh thành trong một thập kỷ. Nhưng tôi muốn nhìn xa hơn những con số.

Điều tôi nhận ra từ việc theo dõi dự án này suốt 7 năm, qua những buổi tập không ai quay phim, qua những trận đấu không có khán giả, là chiến lược của dự án không chỉ dừng lại ở việc tạo ra sân chơi. Họ đang tạo ra một mô hình giữ chân dựa trên trải nghiệm cảm xúc và sự cam kết cộng đồng. Mỗi đội được thành lập sẽ nhận được áo đấu miễn phí, bộ dụng cụ tập luyện, tham gia các buổi đào tạo và sau đó là một mạng lưới hỗ trợ liên tục. Nhưng điều khiến tôi tin rằng mô hình này bền vững hơn những gì bảng thống kê cho thấy, là cách họ giải quyết cả phần cảm xúc.

HER TEAM CUP - giải đấu thường niên do dự án tổ chức - không chỉ là một giải đấu trẻ thông thường. Các đội được thi đấu trên sân cỏ tự nhiên tại JFA Dream Field và J-GREEN Sakai (từ năm 2026 mở rộng lên hai địa điểm). Họ được gặp gỡ, giao lưu và tập luyện cùng với các huyền thoại của đội tuyển Nadeshiko như Aya Miyama - cựu đội trưởng vô địch World Cup 2026, người nay là Phó chủ tịch Ủy ban bóng đá nữ của JFA - và Mana Iwabuchi. Khi nghe các em kể lại những khoảnh khắc đó, với ánh mắt sáng lên, tôi nhận ra đây chính là một cơ chế tâm lý có chủ đích.

Trong các nghiên cứu về sự bỏ cuộc của trẻ vị thành niên, các em gái thường đối mặt với áp lực xã hội lớn hơn để từ bỏ thể thao. Việc được mặc cùng một bộ đồng phục với thần tượng, được đứng trên cùng một sân cỏ, không chỉ tạo niềm vui nhất thời - nó củng cố sự gắn bó về mặt tình cảm, khiến các em thấy mình là một phần của điều gì đó lớn lao. Tôi nhớ có em nói: "Cháu vui vì có thể tiếp tục chơi bóng". Câu nói ấy chứa đựng toàn bộ sức nặng của vấn đề mà dự án đang giải quyết.

Tuy nhiên, với tư cách là một người làm nghề quan sát, tôi phải chỉ ra những điểm mù. Thứ nhất, dữ liệu về tỷ lệ bỏ bóng đá 20% và con số 102 đội bóng hoàn toàn do dự án tự báo cáo, chưa có kiểm định độc lập. Điều này không sai, nhưng nó có nghĩa là chúng ta chưa thực sự biết liệu tỷ lệ bỏ bóng đá đã giảm hay chưa sau khi dự án ra đời. Số lượng đội bóng được thành lập là một chỉ số đầu ra, không phải chỉ số kết quả. Bài báo gốc có nhắc đến "sự biến động số lượng thành viên hàng năm" của các đội, điều đó cho thấy một số đội vẫn đang chật vật để duy trì đội hình.

Thứ hai, có một câu hỏi lớn về tính bền vững tài chính. Dự án phụ thuộc gần như hoàn toàn vào việc tiếp tục cam kết của adidas. Năm thứ bảy là một dấu mốc hiếm hoi cho sự hợp tác trong thể thao, cho thấy cả hai bên đều nhận thấy giá trị, nhưng chúng ta không biết ngân sách được phân bổ thế nào, và ở Nhật Bản đang thiếu trầm trọng huấn luyện viên - một ràng buộc về nguồn nhân lực mà tiền không thể giải quyết ngay lập tức.

Góc khuất thứ ba nằm ở chặng đường phía sau. 102 đội bóng ở cấp trung học cơ sở sẽ đẩy các em vào hệ thống trung học phổ thông vốn đã hạn chế về năng lực tiếp nhận. Liệu vấn đề có chỉ dịch chuyển từ cột mốc 15 tuổi lên 18 tuổi? Nếu 102 đội bóng mới đang tạo ra một dòng chảy tài năng, nhưng hệ thống cấp trên không mở rộng theo, chúng ta có thể đang tạo ra một nút thắt mới ở phía cuối đường hầm.

Nhưng khi tôi nhìn các em gái chạy trên sân J-GREEN Sakai, tôi lại nghĩ về bước chạy không ai để ý. Sự thay đổi lớn nhất thường bắt đầu từ một bước chạy như thế. Có những cuộc cách mạng không có khẩu hiệu, chỉ có những buổi tập không ai quay phim. Các em ở đây, mặc cùng một màu áo, chơi bóng trên cỏ tự nhiên, và quan trọng nhất là vẫn còn ở đây. Họ vẫn chăm cỏ giữa sân vắng, vì họ biết một ngày nào đó đèn sẽ bật lại.

Hai năm trước, tại World Cup nữ ở New Zealand, khi đội tuyển Nhật Bản bị loại ở tứ kết, nhiều người nghĩ đó là sự kết thúc của một thế hệ. Nhưng tôi đã đứng ở khu vực hỗn hợp sau trận, và chứng kiến Aya Miyama đứng rất lâu bên ngoài sân, nói chuyện với một nhóm các cô gái nhỏ tuổi. Không có máy quay nào ghi lại. Đó là lúc tôi hiểu rằng hệ sinh thái này không chỉ được xây dựng bằng những trận đấu trên sóng truyền hình.

Tôi không hỏi, tôi chỉ nhìn cách các em đứng, cách các em giơ tay khi gặp thần tượng, và cách trận đấu - trận đấu của cả một thế hệ - đổi dòng. HER TEAM có thể không phải là giải pháp cho mọi vấn đề của bóng đá nữ Nhật Bản, nhưng nó là câu trả lời cho câu hỏi mà không bảng xếp hạng nào phản ánh: làm thế nào để một cô bé ở tỉnh lẻ, vào năm 2026, tin rằng mình có quyền mơ ước trở thành cầu thủ chuyên nghiệp.

Những người giữ sân - những nhân viên cộng đồng, những tình nguyện viên, những người mẹ lái xe đưa con đi tập ba buổi một tuần - họ là linh hồn của dự án. Họ làm việc không phải vì danh hiệu, mà vì họ nhìn thấy điều gì đó ở các cô gái. Mùa thu này, khi JFA mở cổng tuyển thành viên cho năm tài khóa 2026, cánh cửa ấy không chỉ mở cho các đội bóng mới. Nó mở cho cả một tương lai mà ở đó, tiếng còi khai cuộc không phải là điểm bắt đầu, mà là lời hứa được lặp lại mỗi tuần.

Với tôi, sau 24 năm đứng bên lề sân cỏ, điều tôi học được là những dự án như HER TEAM, những thứ không lên sóng truyền hình nhưng khi đèn bật lại, họ là những người duy nhất còn đứng đúng vị trí. Câu hỏi lớn nhất không phải là dự án có thành công hay không, mà là liệu chúng ta có đủ kiên nhẫn để nhìn thấy kết quả của một quá trình mất gần một thập kỷ. Các cô gái 12 tuổi hôm nay sẽ là những nữ cầu thủ chuyên nghiệp vào năm 2031, nếu con đường phía trước được giữ cho đến lúc đó.