Estonia 3-2 Phần Lan: tie-break ở Tampere phơi bày lỗ hổng của một ứng viên huy chương

Ở phút cuối của loạt tie-break, khi tỷ số đã là 14-11, Estonia không chọn phương án an toàn. Đội khách đẩy bóng vào góc số 1, buộc hàng thủ chủ nhà phải xoay người, rồi chốt hạ bằng cú dứt điểm ở biên phải. 15-11. Nokia Arena có 9.813 người ngồi kín khán đài, và đến giây phút đó thì phần lớn trong số họ im lặng. Trận đấu khép lại sau năm set: 22-25, 25-21, 25-22, 20-25 và 15-11. Estonia thắng, Phần Lan mất quyền chia sẻ ngôi đầu bảng C với Bỉ, và vòng loại của giải đấu 24 đội khép lại đúng vào lúc người ta tưởng nó đã an bài.

Người ta gọi tôi là kẻ gây sốc; tôi gọi đó là đọc vị dòng tiền. Nhưng ở Tampere, dòng tiền không quyết định kết quả. Một đội vừa mới có chiến thắng đầu tiên ở giải đã đánh bật đội chủ nhà khỏi vị trí thứ hai, trên sân đấu mà chính họ từng bị xem là suất vé đi kèm.

Bỉ đã kết thúc công việc của mình từ sớm trong ngày. Đội bóng này quét Serbia 3-0 với các tỷ số 25-19, 25-21, 25-16, qua đó ấn định ngôi nhất bảng và biến trận Tampere thành cuộc chiến thuần túy cho vị trí thứ hai. Thứ tự chung cuộc bảng C: Bỉ 13 điểm, Phần Lan 11, Serbia 7, Đan Mạch 7, Estonia 5, Hà Lan 2.

Chỉ số đó đáng đọc kỹ hơn là liếc qua. Khoảng cách giữa Bỉ và Phần Lan là hai điểm. Khoảng cách giữa Phần Lan và Estonia là sáu điểm. Vậy mà trên sân, khoảng cách sáu điểm ấy biến mất trong vòng chưa đầy hai giờ đồng hồ. Bỉ là đội duy nhất trong bảng kết thúc vòng loại mà không cần đến một set năm nào.

Vòng 16 đội bắt đầu cuối tuần này tại Sofia và Turin. Phần Lan gặp Hy Lạp, Bỉ gặp Czechia, cả hai trận diễn ra ngày 20 và 21 tháng 9 tại Turin. Ba Lan gặp Latvia và Đức gặp Bulgaria ngày 19 tháng 9 tại Sofia; Ukraine gặp Romania và Pháp gặp Bồ Đào Nha tiếp theo ở đó vào ngày 20. Slovenia gặp Serbia tại Turin ngày 21 tháng 9, Italy gặp Đan Mạch cùng cuối tuần. Bán kết và các trận tranh huy chương diễn ra tại Milan.

Set một thuộc về chủ nhà. Anh em nhà Marttila cùng Joonas Jokela liên tục tìm được khoảng trống trước hàng thủ Estonia, và Phần Lan khép set 25-22. Đó là kịch bản quen thuộc của một đội chủ nhà: giao bóng mạnh, chắn bóng đúng nhịp, đối thủ mất phương hướng trong hiệp đầu.

Estonia trả lời ở set hai bằng một thứ đơn giản hơn nhiều: giao bóng áp lực. Đối chuyền Timo Andre Lohmus kéo đội khách lên 16-11 trước khi chốt 25-21. Từ khoảnh khắc đó, Estonia không còn là đội lót đường nữa.

Set ba là phần hay nhất của trận. Luka Marttila ghi ba ace liên tiếp, đưa Phần Lan về 19-19. Ngay sau đó, Lohmus có một pha chắn bóng quyết định đưa Estonia lên 22-20, và đội khách giữ được đến 25-22. Ba điểm trực tiếp từ giao bóng của một cá nhân không đủ để lật một set khi đối thủ đã đọc xong nhịp giao bóng của mình.

Set bốn chứng kiến Phần Lan lột xác. Niko Suihkonen vào sân thay Nooa Marttila, ghi bảy điểm — con số lớn nhất của một cầu thủ dự bị trong trận này — và chủ nhà buộc trận đấu phải bước vào set năm bằng thắng lợi 25-20. Đó là một điều chỉnh đúng, và nó cho thấy Phần Lan có chiều sâu đội hình.

Nhưng set năm thì không có chỗ cho điều chỉnh. Estonia bước vào tie-break với tâm thế của đội không còn gì để mất, và kết thúc nó ở 15-11.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở các giải châu Âu, một đội chủ nhà thắng set đầu rồi thua tie-break thường có vấn đề ở khâu giao bóng thứ hai và khâu chốt bóng ở điểm số cao — chứ không phải ở khâu tâm lý như cách truyền thông hay mô tả. Phần Lan thắng set một và set bốn, thua ba set còn lại, trong đó set ba và set năm đều được định đoạt bởi đúng hai pha bóng của cùng một đối chuyền bên kia lưới.

Phần thống kê cá nhân của trận này có một vết gợn đáng nói hơn cả tỷ số. Volleytimes.com ghi Lohmus 24 điểm và Teppan 16 điểm; WorldofVolley ghi ngược lại — Teppan 24, Lohmus 16. Một trong hai nguồn đã nhầm, hoặc cả hai đang đếm theo tiêu chí khác nhau. Với một trận mà chỉ số của hai cầu thủ chủ lực quyết định cách đọc toàn bộ thế trận, việc các trang tin lớn không khớp nhau là vấn đề nghiêm trọng hơn một lỗi đánh máy. Bản đồ nhiệt và bảng điểm đang trở thành thứ bói toán mới, và nó che giấu vai trò thật của cầu thủ trong hệ thống chiến thuật.

Chiến thắng này của Estonia không đến từ hư không. Vài ngày trước, họ thắng Hà Lan 3-1 (27-25, 25-22, 18-25, 25-23) — trận thắng đầu tiên của đội ở giải. Ở set bốn trận đó, khi tỷ số đang là 22-22, Lohmus giao bóng hai lần liên tiếp và cả hai đều thành ace. Cùng một cầu thủ, cùng một tình huống, cùng một kết quả. Một lần là may mắn. Hai lần là dữ liệu.

Về phía Phần Lan, trận này cũng đánh dấu cột mốc cá nhân: Joonas Jokela có lần khoác áo đội tuyển thứ 100. Trước trận, Olivia Kunnari — cháu gái huấn luyện viên trưởng Olli Kunnari — hát quốc ca. Không khí ở Nokia Arena khi đó chắc chắn không giống lúc tiếng còi cuối cùng vang lên.

Phát biểu sau trận, Lohmus nói Estonia rất muốn thắng thêm một lần nữa trước khán giả và đã làm hết những gì có thể, đồng thời bày tỏ tự hào về đội. Đội trưởng Phần Lan Antti Ronkainen thừa nhận Estonia chơi tốt, muốn giành set năm và chiến đấu đến cùng, đồng thời cho biết Phần Lan đã hướng sự chú ý sang đối thủ tiếp theo.

Cách kể chuyện dễ nhất là: Estonia anh hùng, Phần Lan bi kịch. Tôi không tin vào may mắn; tôi tin vào sai số của những người ngồi ghế nóng.

Đọc lại bảng điểm, Estonia có 5 điểm sau vòng loại. Đó là con số trung thực. Chiến thắng ở Tampere là một khoảnh khắc, không phải một sự thay đổi cấu trúc. Estonia rời bảng C ở vị trí thứ năm, trên Hà Lan đúng ba điểm, và đi kèm với một suất vé mà không ai dám chắc họ sẽ tái lập được.

Còn Phần Lan, đội có 11 điểm, mới là bên có vấn đề thật. Một đội chủ nhà thắng set đầu, thắng set bốn, có khán đài 9.813 người, có một cầu thủ dự bị ghi bảy điểm — và vẫn thua set quyết định. Đó là dấu hiệu của một hệ thống chưa được xây để đá tie-break: thiếu phương án giao bóng thứ hai ở điểm số cao, thiếu người chốt bóng ổn định khi đối thủ đã đọc xong nhịp chuyền hai, và thiếu một phương án chắn bóng đủ nặng để cắt đà của một đối chuyền đang vào phom.

Bỉ không vô địch, nhưng tôi đã đúng — vì tôi đọc đội bóng, không đọc tên tuổi. Ở bảng C này, Bỉ là đội duy nhất đọc được chính mình: 13 điểm, thắng Serbia 3-0 gọn gàng, không cần set năm nào. Đó là cách một đội đầu bảng kết thúc vòng loại, và đó cũng là thước đo mà Phần Lan đã trượt.

Một góc khác mà truyền thông bỏ qua: Serbia và Đan Mạch cùng có 7 điểm. Trong khi người ta bàn về cú sốc Tampere, hai đội xếp dưới Phần Lan lại đang giữ vị trí trung tính hoàn hảo cho một nhánh đấu knock-out dễ thở hơn nhiều so với việc phải gánh vai trò chủ nhà.

Bong bóng không vỡ vì ai đó chọc thủng nó; nó vỡ vì niềm tin cạn kiệt. Niềm tin của Phần Lan chưa cạn — nhưng nếu họ thua Hy Lạp ở Turin, chúng ta sẽ biết chính xác nó bắt đầu rò rỉ từ set năm nào.

Vòng 16 đội mở ra với một nhánh ít ai để ý: Phần Lan gặp Hy Lạp, Bỉ gặp Czechia, cùng ở Turin trong hai ngày 20 và 21 tháng 9. Nếu Phần Lan gượng lại và đi sâu, cú sốc ở Tampere sẽ được ghi là tai nạn. Nếu họ dừng bước trước Hy Lạp, thì Estonia 3-2 không còn là câu chuyện về một buổi tối ở Nokia Arena nữa — nó là bằng chứng đầu tiên cho thấy một ứng viên huy chương của bảng C chưa bao giờ có đủ cấu trúc để đi đến Milan.

Điều tôi muốn kiểm chứng trong trận Phần Lan gặp Hy Lạp: liệu Phần Lan có thay đổi người chốt bóng ở set năm hay không. Câu trả lời đó sẽ nói nhiều hơn mọi bảng thống kê được công bố ở Tampere.